Cmentarz Centralny w Szczecinie. Trzecia nekropolia w Europie

Założenie zaprojektował miejski architekt Wilhelm Meyer-Schwartau, wzorując układ na nekropoliach Hamburga i Wiednia. Otwarcie nastąpiło 6 grudnia 1901 r.; w kolejnych dekadach układ kształtował dyrektor Georg Hannig. Kompozycja łączy część tarasową ze stawem, osiami widokowymi i leśnymi kwaterami.

Dziś cmentarz zajmuje około 172,33 ha. W europejskiej skali ustępuje tylko Ohlsdorfer Friedhof w Hamburgu i Wiener Zentralfriedhof, ale pozostaje numerem jeden w Polsce. To właśnie rozmach oraz parkowy charakter sprawiają, że bywa nazywany "ogrodem pamięci".

Od założenia pochowano ponad 300 tysięcy zmarłych. W obrębie głównej osi znajduje się też kwatera wojenna z grobami 3379 żołnierzy – 367 polskich i 3012 radzieckich – co nadaje miejscu wymiaru historycznej nekropolii pamięci.

Na Centralnym spoczywają m.in. Piotr Zaremba (pierwszy polski prezydent miasta), piosenkarka Helena Majdaniec, trener Pogoni Florian Krygier, pisarka Monika Szwaja, a także pionier BJJ Mariusz "Manolo" Linke. W lapidarium upamiętniono też nadburmistrza Hermanna Hakena.

Symbolem nekropolii są: neoromańska kaplica główna (1901–1906), 77-metrowa brama główna i budynki administracji (1901–1903), a także krematorium dobudowane w 1925 r. Na osi widokowej dominuje monumentalny Pomnik Braterstwa Broni (1967) autorstwa Sławomira Lewińskiego. Na cmentarzu znajdują się także pomniki Ofiar Hitlerowskich Obozów Koncentracyjnych czy Ofiar Katastrofy Promu Jan Heweliusz.

Kwatera wojenna rozciąga się między kaplicą a monumentem; żywopłoty cisowe podkreślają ceremonialny charakter przestrzeni. Sam pomnik upamiętnia żołnierzy polskich i radzieckich oraz powstał przy okazji obchodów 50-lecia Rewolucji Październikowej

W dawnym gaju urnowym otwarto lapidarium (11 maja 2007 r.), gdzie eksponowane są uratowane historyczne nagrobki. W ostatnich latach prace poszerzono o nowe znaleziska i uporządkowane kwartały z lat 40., co przywraca pamięci fragmenty dawnego Szczecina.

To także jeden z najpiękniejszych parków Szczecina – aleje, starodrzew i stawy przyciągają spacerowiczów przez cały rok. Miasto proponuje trasy tematyczne po cmentarzu, dzięki którym łatwo odnaleźć najciekawsze kwatery, rzeźby i widoki bez ryzyka zagubienia w gąszczu alejek.

• Układ cmentarza od początku planowano "na przyszłość": startował z 64 ha, dziś ma ponad 172 ha.

• W kolekcji zieleni naliczono setki gatunków drzew i krzewów; to żywe arboretum.

• Nekropolia była od początku wielowyznaniowa.