Zgodnie z definicją RCB, o upale mówimy wtedy, gdy temperatura powietrza przy powierzchni ziemi przekracza 30 stopni Celsjusza. Wbrew powszechnemu przekonaniu, najwyższe temperatury w ciągu dnia nie występują w południe, lecz między godziną 15 a 18, natomiast najsilniejsze promieniowanie UV notowane jest między 12 a 13. To ważna informacja przy planowaniu spacerów czy zakupów.
Jak tłumaczył dla PAP dr Paweł Banaś, internista ze szpitala im. św. Barbary w Sosnowcu, u osób starszych osłabione jest odczuwanie pragnienia, przez co łatwo przeoczyć moment, w którym organizm zaczyna domagać się płynów. Dodatkowym zagrożeniem jest podejmowanie aktywności na zewnątrz w najgorętszych godzinach dnia, bez odpowiedniego nakrycia głowy i lekkiego ubrania.
Lekarze rozróżniają dwa etapy zaburzeń związanych z upałem. Wyczerpanie cieplne objawia się intensywnym poceniem, osłabieniem, nudnościami, bólami i zawrotami głowy. W takiej sytuacji zwykle pomaga przeniesienie osoby do chłodniejszego miejsca, stopniowe nawadnianie oraz schładzanie organizmu, na przykład przez zraszanie chłodną wodą. Poważniejszym stanem jest udar cieplny, w którym dochodzi do załamania mechanizmów termoregulacji. Temperatura ciała może przekraczać 40°C, pojawiają się zaburzenia świadomości, dezorientacja i drgawki, a skóra staje się gorąca i zaczerwieniona.
Jeśli u seniora pojawią się zaburzenia świadomości, dezorientacja lub utrata przytomności, należy natychmiast wezwać pomoc pod numerem alarmowym 112. To sytuacja wymagająca pilnej interwencji medycznej, a nie objaw, który można przeczekać w domu.
Ważnym, często pomijanym zagrożeniem jest wpływ upału na działanie leków. Osoby starsze zwykle przyjmują ich więcej niż młodsze pokolenia, a podczas odwodnienia stężenie substancji czynnych w organizmie może niebezpiecznie wzrosnąć. Warto skonsultować z lekarzem, jak przyjmowane leki wpływają na termoregulację i gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu, zamiast czekać na niepokojące objawy.
Podstawowe zasady ochrony seniora przed upałem są proste, ale wymagają konsekwencji. Należy pić minimum 2 litry niegazowanej wody dziennie, nawet bez odczuwania pragnienia, unikając przy tym alkoholu i napojów energetyzujących, które nasilają odwodnienie. Wysiłku fizycznego i wyjść z domu lepiej unikać w godzinach największego nasłonecznienia, planując je na wczesny poranek lub wieczór. W ciągu dnia warto zasłaniać okna żaluzjami lub zasłonami, a wietrzyć mieszkanie dopiero rano i wieczorem, gdy temperatura na zewnątrz spada.
Rodziny, których starsi bliscy mieszkają samotnie, powinny w okresie upałów utrzymywać z nimi częstszy kontakt telefoniczny lub osobisty, pytając wprost o samopoczucie. Wczesne zauważenie pierwszych objawów odwodnienia czy przegrzania daje czas na reakcję, zanim dojdzie do poważniejszych powikłań.
