Dworzec w Pile świętuje 175 lat. Historia węzła kolejowego

Zanim jednak pociąg dotarł do Piły, miasto miało już własne łącze telegraficzne. Już w 1849 roku oddano do użytku podziemną linię telegraficzną, która miała służyć komunikacji między posterunkami budowanej dopiero linii kolejowej. To ewenement jak na owe czasy, bo większość ówczesnych linii telegraficznych prowadzono nadziemnie, a nie pod ziemią. W 1868 roku dołożono drugi kabel, przeznaczony do korespondencji lokalnej i obsługi urządzeń dla dróżników pilnujących przejazdów.

Pierwsze dwa parowozy dotarły do Piły już 13 lipca 1851 roku, czternaście dni przed oficjalnym otwarciem trasy. Miały numery 2 i 8, bo poszczególne zarządy kolejowe kupowały wówczas własne lokomotywy i same nadawały im numerację. Pierwszy dworzec stał bliżej rzeki Gwdy i był stosunkowo niewielki, bo linia była wtedy jednotorowa. Jego wygląd znamy dziś jedynie z akwareli, budynek jednak nie przetrwał do naszych czasów.

Linia od początku była projektowana z myślą o przyszłości. Prace ziemne prowadzono tak, by w każdej chwili można było dołożyć drugi tor, co też się stało już w 1868 roku na odcinku Krzyż, Piła.

Prawdziwym przełomem była budowa linii z Piły do Złotowa, otwartej 16 stycznia 1871 roku, a wkrótce potem przedłużonej w stronę Chojnic i Tczewa. Jak podkreślał Piotr Rogoziński: - Budowa tej kolei w ramach nawet europejskiej, można powiedzieć, kolei, miała bardzo duże znaczenie i była rzeczywiście emocjonalna.

Od tego momentu Piła przestała być zwykłym przystankiem na trasie, a stała się węzłem, przez który jeździły tysiące pasażerów. Dziś ze stacji Piła Główna wychodzi aż sześć kierunków, a licząc bocznicę do PPN, można mówić nawet o siódmym.

Nowy, znacznie okazalszy budynek dworca wzniesiono w latach 1871 do 1874, pomiędzy liniami do Bydgoszczy i Złotowa, tak aby był dostępny z różnych kierunków. Znalazły się w nim kasy biletowe, przechowalnia bagażu, poczta, biuro telegrafu oraz restauracje dwóch klas. Skala i wykończenie budynku od razu pokazywały rangę stacji.

Najbardziej reprezentacyjnym wnętrzem była restauracja pierwszej i drugiej klasy, znana jako sala cesarska, z charakterystyczną apsydą. To właśnie w niej do dziś zachowały się oryginalne boazerie i półkolumny. Jak zauważył Piotr Rogoziński, wskazując na wnętrze:

"Posiada oryginalne boazerie, półkolumny i sztukaterie. To na pewno jest oryginalne."

Okna i drzwi przeszły już modernizację w kolejnych dekadach, drzwi uzupełniono wówczas cesarskim emblematem.

Dworzec rozbudowywano stopniowo przez kolejne dziesięciolecia. Do 1894 roku doszły przyległe perony z żeliwnymi kolumnami, które służą do dziś. Tunel prowadzący do miasta oraz tunel łączący pierwsze perony powstały w latach 1902 i 1903, a peron czwarty dobudowano wraz z otwarciem linii do Jabłonowa Pomorskiego w 1913 roku.

Za budynkiem dworca, do połowy lat siedemdziesiątych, stała fontanna, a obok niej szalet z charakterystycznymi wieżyczkami i oryginalną ceramiką. Rozebrano go dopiero w 2014 roku, co dziś bywa wspominane z żalem jako utrata jednego z historycznych detali kompleksu.

Osobny rozdział tej historii to parowozownia osobowa, wybudowana w latach 1871 do 1873 jako obiekt wzorcowy dla Pruskiej Kolei Wschodniej. Ma kształt szesnastoboku, średnica hali głównej wynosi 31 metrów, a jej kopuła wsparta jest na 16 żeliwnych słupach. Wewnątrz mogło stacjonować jednocześnie 13 parowozów.

To dziś, według Piotra Rogozińskiego, obiekt wyjątkowy w skali kraju:

"Obecnie jest jedynym zachowanym w oryginalnym kształcie obiektem tego typu w Polsce i jednym z nielicznych w Europie."

W 2010 roku cały zespół dworcowy w Pile trafił na listę zabytków. Dziś dworzec wciąż obsługuje pasażerów, a jego historia, od podziemnego telegrafu po zabytkową parowozownię, pozostaje jednym z najciekawszych rozdziałów w dziejach miasta.