Rok Staszica. Piła przygotowuje wyjątkowe obchody

Kiedy Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2026 Rokiem Stanisława Staszica, było jasne, że szczególne miejsce w tych obchodach zajmie Piła – rodzinne miasto uczonego. Uchwała wiąże się z 200. rocznicą śmierci Staszica, który zmarł 20 stycznia 1826 r. w Warszawie. To właśnie stąd – z miasta nad Gwdą – wyruszył w świat człowiek, którego dziś nazywa się "ojcem polskiej geologii" i jednym z najważniejszych reformatorów doby oświecenia.

Rok Staszicowski zainauguruje 20 stycznia uroczystość pod pomnikiem Stanisława Staszica w Pile oraz ceremonia przy jego grobie na warszawskich Bielanach. Tam spoczywają doczesne szczątki uczonego, pochowanego przy dawnym kościele kamedułów. W stolicy uroczystościom będzie towarzyszyć złożenie wieńców w 200. rocznicę śmierci Staszica oraz oficjalne otwarcie obchodów w skali kraju.

W Pile nad programem czuwa Komitet Obchodów Roku Stanisława Staszica, w którym ważną rolę odgrywa Muzeum Stanisława Staszica – biograficzna placówka mieszcząca się w tzw. staszicówce przy ul. Browarnej. To właśnie muzeum jest organizatorem wydarzeń w mieście i współorganizatorem inicjatyw w całej Polsce.

Jednym z najbardziej symbolicznych punktów programu będzie wystawa o Staszicu w polskim parlamencie. Ekspozycja ma opowiadać zarówno o życiu uczonego, jak i o jego związkach z Piłą. Równolegle ta sama wystawa zostanie pokazana w mieście – od 7 czerwca pojawi się w Parku Staszica jako plenerowa galeria dostępna dla mieszkańców i turystów przez całe lato.

Co ważne, ekspozycja nie zatrzyma się na Pile i Warszawie. Zainteresowanie zgłaszają już biblioteki, szkoły i instytucje kultury z całego kraju. Wystawa ma wędrować po Polsce, przypominając, że Staszic to nie tylko nazwisko z podręcznika, ale człowiek mocno zakorzeniony w konkretnych miejscach – od Piły, przez Warszawę, po Hrubieszów i Tatry.

Jednym z najciekawszych projektów Roku Staszicowskiego będzie album poświęcony Pile. To nie będzie zwykły przewodnik. Przez karty książki czytelników poprowadzi sam Stanisław Staszic – jako narrator, komentujący architekturę, sposób życia i gospodarkę współczesnego miasta.

Takie połączenie historycznej postaci z dzisiejszą Piłą ma pokazać, jak bardzo zmienił się "ogród Piła", w którym urodził się przyszły uczony, a jednocześnie jak aktualne pozostają jego idee: troska o rozwój, edukację, sprawy społeczne i odpowiedzialne gospodarowanie zasobami.

Rok Staszicowski to także czas intensywnej refleksji naukowej. Zaplanowano trzy duże konferencje: w Warszawie, Pile i Żelazowej Woli. W programie znajdują się wystąpienia badaczy, którzy na co dzień zajmują się twórczością i działalnością Staszica, a także historyków idei i politologów.

W Pałacu Staszica w Warszawie będzie można wysłuchać cyklu prelekcji poświęconych m.in. Staszicowi jako pisarzowi politycznemu, reformatorskim projektom społecznym i jego wkładowi w rozwój nauk o Ziemi. Z kolei konferencja w Pile pod tytułem "Stanisław Staszic i jego czasy" skupi się na lokalnych kontekstach życia uczonego, przemianach miasta oraz pamięci o "najznakomitszym z pilan".

Program Roku uzupełnią liczne wykłady wyjazdowe, które wygłaszać będzie m.in. dr Maciej Usurski, kustosz muzeum. Dzięki nim opowieść o Staszicu trafi do kolejnych miast, szkół i bibliotek.

Jednym z projektów, który szczególnie ucieszy miłośników podróży, jest turystyczna trasa "Śladami Stanisława Staszica". Ma ona połączyć miejsca związane z życiem uczonego – od Piły i "staszicówki", przez Warszawę, po inne punkty ważne w jego biografii.

Każdy, kto wybierze się tym szlakiem, będzie mógł zbierać pieczątki w kolejnych lokalizacjach. Po skompletowaniu wszystkich przewidziano symboliczne nagrody – najważniejszą ma jednak być sama podróż, poznanie historii oraz odkrycie miejsc na co dzień pomijanych w popularnych przewodnikach.

Rok Staszicowski to również okazja, by spojrzeć na dziedzictwo uczonego oczami młodych. W Pile kilka dni temu otwarto wystawę pokonkursową fotografii "Śladami Stanisława Staszica", przygotowaną z prac uczniów szkół ponadpodstawowych. Uczestnicy konkursu szukali w przestrzeni miasta i regionu śladów obecności Staszica – w nazwach ulic, miejscach pamięci, krajobrazach.

Na tym nie koniec kulturalnych projektów. W planach jest także płyta jazzowa inspirowana postacią Staszica, którą komponuje pilski muzyk Damian Kostka. Album ma połączyć historię z nowoczesnym brzmieniem i stać się nietypowym "soundtrackiem" do obchodów Roku Staszicowskiego.

Mieszkańcy Piły i pracownicy muzeum spodziewają się, że w czasie obchodów do miasta przyjedzie więcej gości niż zwykle. Rok Staszicowski ma być impulsem, by na nowo odkryć Piłę jako Gród Staszica – miasto, w którym urodził się przyszły reformator, a dziś działa poświęcone mu muzeum z nowoczesną ekspozycją.