Tajemnicze ruiny kościoła na wzgórzu wygasłych wulkanów
Między łagodnymi wzgórzami Pogórza Kaczawskiego, kilka minut jazdy od Złotoryi, kryje się miejsce, w którym czas jakby stanął w miejscu. To ruiny kościoła i stary cmentarz w Nowym Kościele – niezwykły zabytek późnego romanizmu, idealny na spokojny, klimatyczny wypad na Dolny Śląsk.
Średniowieczna świątynia z fundacji św. Jadwigi
Pierwsza wzmianka o tutejszym romańskim kościele pw. Najświętszej Marii Panny pojawia się już w 1228 roku. Tradycja łączy jego fundację ze św. Jadwigą Śląską i księciem Henrykiem Brodatym. Świątynię wzniesiono z kamienia łamanego jako jednonawową, z prostokątną nawą i węższym prezbiterium, prawdopodobnie zamkniętym wielobocznie.
Wnętrze przykrywały sklepienia krzyżowo-żebrowe oparte na smukłych służkach z roślinną dekoracją. W XVI wieku kościół rozbudowano: pojawiło się sieciowe sklepienie, zakrystia i kwadratowa wieża kościelna od zachodu, a później także przybudówki od północy i południa. Dzięki tym zmianom świątynia nabrała cech przejściowych między romanizmem a gotykiem.
Mury obronne i cmentarz jak z dawnej twierdzy
Kościół stoi na niewielkim wzgórzu, nad którym jeszcze dziś góruje wieża. Otacza go kamienny mur, wzmocniony w czasach wojny trzydziestoletniej i wyposażony w strzelnice. Do środka prowadzi piętrowa brama, bardziej przypominająca wjazd do zamku niż na wiejski cmentarz.
Za murami kryje się stary przykościelny cmentarz z zachowanymi nagrobkami i fragmentami epitafiów. Część detali kamieniarskich, które nie przetrwały próby czasu, trafiła do Muzeum Architektury we Wrocławiu, ale wiele z nich wciąż można wypatrzeć w murach świątyni i przy bramie. To świetny teren dla miłośników fotografii i wszystkich, którzy lubią tropić ślady historii w terenie.
Wieża, na którą naprawdę warto wejść
Sercem kompleksu jest dziś odrestaurowana wieża kościoła. Pierwotnie powstała w XIII wieku, a około 1600 roku otrzymała barokowy hełm z prześwitem. We wnętrzu zachowano konstrukcję z kilku poziomów drewnianych stropów i dawne rozwiązania podwieszenia dzwonu – widać tu, jak wyglądała średniowieczna "technika budowlana" od środka.
Po niedawnym remoncie na wieżę można wejść po wąskich, drewnianych schodach. Z góry rozciąga się widok na Krainę Wygasłych Wulkanów – pagóry, pola i dachy wsi Nowy Kościół. Wrażenie robi także sama klatka schodowa oraz więźba dachowa, które można podziwiać z bliska. Zwiedzający często podkreślają, że to jedno z tych miejsc, gdzie naprawdę czuje się dotyk historii.
Spacer wśród bluszczu i ciszy
Świątynia nie jest użytkowana liturgicznie od lat 20. XIX wieku. Przez długi czas popadała w ruinę, częściową konserwację przeprowadzono dopiero w okresie międzywojennym, a kolejne prace – już w XXI wieku. Dziś zachowane mury porasta gęsty bluszcz, między kamieniami wyrastają drzewa i krzewy, a całość tworzy romantyczną, nieco tajemniczą scenerię.
Spacer między nagrobkami i resztkami murów to dobry pomysł na niespieszny, godzinny przystanek w trakcie wycieczki po Dolnym Śląsku. To także świetne miejsce na sesję zdjęciową – zarówno dla fotografów krajobrazu, jak i miłośników klimatów "slow travel".
Informacje praktyczne dla turystów
Ruiny znajdują się we wsi Nowy Kościół w gminie Świerzawa, kilka kilometrów od Złotoryi. Samochód można zostawić przy głównej drodze, a następnie krótką ścieżką dojść pod wzgórze kościelne. Brama na teren cmentarza jest otwarta przez cały czas, natomiast wieża udostępniana jest do zwiedzania w sezonie wiosenno-letnim codziennie, a zimą w wybrane dni – w godzinach podanych przez lokalne Centrum Kultury, Sportu i Turystyki.
Wstęp na teren ruin jest bezpłatny, a wejście na wieżę zwykle nie wymaga wcześniejszej rezerwacji. Warto zabrać ze sobą latarkę lub telefon z dobrym światłem – wnętrze wieży jest dość ciemne, za to niezwykle fotogeniczne. Po zwiedzaniu można kontynuować wycieczkę po Krainie Wygasłych Wulkanów, odwiedzając okoliczne punkty widokowe i inne zabytki Pogórza Kaczawskiego.
