Pomnik szczura we Wrocławiu. Niezwykła ciekawostka, którą warto zobaczyć

Pomysł narodził się wśród studentów psychologii, a konkretnie w Samorządzie Studenckim uczelni, który już w marcu 2025 roku ogłosił konkurs na projekt rzeźby. Zwyciężyła koncepcja "BehawiuRATysta", autorstwa studentek drugiego roku psychologii, Olgi Murawiak i Gabrieli Kurek. Nazwa nawiązuje do behawioryzmu, czyli nurtu psychologii badającego zachowania i sposoby ich kształtowania.

Na podstawie zwycięskiego pomysłu rzeźbę wykonała artystka Dorota Hadrian. Szczur został przedstawiony w wyprostowanej, niemal ludzkiej pozycji, z literą psi w łapkach, symbolem psychologii, i celowo nadano mu "profesorski" wygląd, podkreślający inteligencję zwierzęcia. Monument powstał z żywicy kompozytowej z dodatkiem mączki marmurowej, a gotową rzeźbę przetransportowano z pracowni w Bytomiu do Wrocławia.

Na tablicy pod pomnikiem widnieje napis "Dla Barnabusa". To odniesienie do jednego z najbardziej znanych szczurów laboratoryjnych w historii psychologii behawioralnej. Jak tłumaczył w mediach prof. dr hab. Dariusz Doliński z Uniwersytetu SWPS, zwierzę brało udział w eksperymencie badającym mechanizmy uczenia się i motywacji. Do mózgu Barnabusa podłączono urządzenie stymulujące ośrodek przyjemności, które szczur mógł sam uruchamiać. Gryzoń robił to na tyle często, że eksperyment zakończył się jego śmiercią.

Sam pomnik ma jednak znacznie szersze przesłanie. Jak podkreślał profesor Doliński, monument został pomyślany jako wyraz wdzięczności wobec całego spektrum zwierząt wykorzystywanych w badaniach naukowych, poczynając od najprostszych owadów, a kończąc na naczelnych, nie tylko dla jednego konkretnego gryzonia. Rzeźba ma skłaniać studentów wchodzących na uczelnię do refleksji nad tym, ile wiedzy o człowieku zawdzięczamy poświęceniu zwierząt.

Co istotne, cały pomnik został w całości sfinansowany przez studentów psychologii, bez udziału władz uczelni. Odsłonięcie odbyło się 8 października 2025 roku, w dniu inauguracji roku akademickiego, a w uroczystości uczestniczyli między innymi przedstawiciele Fundacji Lab Rescue, zajmującej się ratowaniem zwierząt laboratoryjnych.

Choć pomnik szybko wzbudził zainteresowanie mediów i mieszkańców, jego twórcy nie chcą, by stał się kolejną turystyczną ciekawostką na wzór krasnali. Ma raczej być zaproszeniem do zatrzymania się na chwilę i pomyślenia o etycznej cenie postępu naukowego. Jeśli wybieracie się do Wrocławia, warto skręcić w stronę kampusu SWPS przy ulicy Ostrowskiego.